De vakantie naar Frankrijk start bij OpReisFrankrijk.nl

Rome

 

Galerie de Witte biedt betaalbare kunst van professionele kunstenaars.

meer weten ...?

Galerie de Witte

Sint-Pieter en Bernini

Bernini heeft een groot deel van zijn lange carrière gewijd aan architectonische en sculpturale projecten voor de Sint-Pieter. Zijn werkzaamheden voor de moederkerk van de katholieken vangen aan met het bronzen baldakijn in de viering. Tijdens de uitvoering van dit gigantische kunstwerk heeft Bernini van Urbanus VIII opdracht gekregen om de monumentale pijlers van de viering te betrekken met het concept van het baldakijn en van beelden te voorzien. De pijlers van Michelangelo zijn vervolgens hervormd tot een totaalkunstwerk met het baldakijn als middelpunt. De onderdelen van de viering zijn zowel visueel als conceptueel verbonden. Door het toegevoegde beeldhouwwerk en de reliëfs aan de pijlers verwijst Bernini naar de relikwieën die erin bewaard worden. De gedraaide zuilen van de basiliek van Constantijn flankeren de reliëfs in de bovenste nissen. In de nissen onderin staan kolossale beelden. De mannen turen in extase naar de hemel terwijl de vrouwen kijken naar de eucharistie op het altaar. Alleen de H. Longinus is door Bernini zelf ontworpen.

baldakijn sint-pieter

Het baldakijn met daarachter de Troon van Sint Petrus

Bernini heeft in het interieur van de kerk architectuur, schilderkunst en beeldhouwkunst willen mengen om de eenheid van de katholieke kerk te symboliseren. De Troon van Sint Petrus (1657-1666) is bijvoorbeeld samengesteld uit gebrandschilderd glas, verguld brons, marmer en stucwerk. Het bevindt zich in de centrale apsis van de Sint-Pieter. Het middelpunt van de compositie wordt gevormd door het gebrandschilderd raam waaruit licht de kerk binnenstraalt. Het raam is omgeven door in brons uitgevoerde engelen op wolken. De suggestie is gewekt dat de engelen naar voren toe komen. Op de onderste wolken zweeft de bronzen troon van Petrus. Helemaal beneden staan de aartsvaders. Zij wijzen de toeschouwer op de troon. De Troon van Petrus is ongeveer een kwart eeuw na de oplevering van het baldakijn vervaardigd en gaat zowel conceptueel als visueel een wisselwerking aan met het oudere kunstwerk. De hoogte en breedte van de Cathedra zijn bijvoorbeeld afgestemd op die van het baldakijn zodat zij bij het binnenkomen van het schip tot één beeld samensmelten. Dat dit een opzettelijk nagestreefd effect is blijkt uit een voorstudie waarop Bernini het baldakijn heeft geschetst met de Troon van Petrus in het midden. Beide propagandawerken dragen de grondslag van de rooms-katholieke kerk uit. Petrus wordt immers beschouwd als de stichter van de rooms-katholieke kerk en zijn opvolgers als door God uitverkoren personen.

In de Sint-Pieter staat ook het grafmonument dat Bernini ontwierp voor paus Alexander VII (1627-1647). Het veel besproken grafmonument was gedurende de hele zeventiende eeuw invloedrijk. Later kreeg het veel kritiek te voorduren vanwege het uiterlijk en de houding van de vrouwenfiguren (Caritas en Justitia), de wijze waarop de kinderen zijn weergegeven en bovenal het gevleugelde skelet dat uit de sarcofaag oprijst om de naam van de overledene op te schrijven.

Het baldakijn

De pas gekozen Urbanus VIII (1623/1644) gaf Bernini de opdracht een baldakijn te ontwerpen voor het hoofdaltaar van de Sint-Pieter. Het betrof Bernini’s eerste pauselijke opdracht. Hij kreeg daartoe al de gelegenheid op 26-jarige leeftijd. Hij realiseerde een 28.5 meter hoog bronzen bouwsel. Voor het eerst verenigt hij op monumentale schaal architectuur met beeldhouwkunst.

Het baldakijn markeert het graf waarin volgens overleveringen de overblijfselen van Petrus en Paulus zijn. Eveneens dient het als pauselijk altaar. Deze combinatie van functies dient een propagandistisch doel. Petrus wordt namelijk beschouwd als de eerste paus en legitimeert het pausdom. Volgens het rooms-katholieke geloof is hij immers uitverkoren als opperherder van de kerk door Christus met instemming van God.
Het baldakijn bestaat uit vier gedraaide zuilen die een platvorm dragen. De elementen waaruit de structuur is opgebouwd zijn traditioneel, maar de combinatie is ongebruikelijk. De vormgeving van de afhangende rand met kwasten is ontleend aan de stoffen bedekking van een op stokken gedragen baldakijn voor processies. De bovenbouw lijkt op het soort ciborium dat vaak boven een altaar hangt. Gedraaide zuilen stammen uit de late oudheid. Op vele kleinere schaal is dit zuiltype toegepast in de oude basiliek van Sint Pieter. Volgens overleveringen waren deze oudere exemplaren afkomstig uit de tempel van Salomo in Jeruzalem. Bernini heeft deze zuilen herbruikt in de pijlers van de koepel.

detail baldakijn

Detail van het baldakijn

Het baldakijn is rijkelijk versierd met verguldsels. Op de hoeken staan beelden van Engelen. Op de top bevindt zich het symbool van christendom; een kruis op een gouden bal. Het kruis wordt gedragen door opvallende gebogen voluten. Aan de voorzijde dragen twee putti de tiara en sleutels. Deze symbolen verbeelden de pauselijke macht. Honderden bronzen bijen op het baldakijn verwijzen naar het familiewapen van de opdrachtgever.

De gigantische afmetingen, de expressieve hemelwaartse energie en de zegevierende visuele overdaad brengen tot uitdrukking dat het baldakijn het middelpunt accentueert van het christendom. Eveneens geeft het uitdrukking aan de emotionele bevlogenheid van de contrareformatie.

Bernini
Bernini en Rome
Cornaro kapel
Bernini fonteinen
Sint-pietersplein
Sint-Pieter
 
Rome